EDUKACJA NIEFORMALNA jest to proces uczenia się bedący efektem wykonywania codziennych czynności związanych z życiem zawodowym, rodzinnym czy wypoczynkiem. Nie posiada struktury (jeśli chodzi o cele nauczania, czas trwania nauki i wsparcie) i jego celem nie jest uzyskanie świadectwa. Edukacja nieformalna może wynikać z chęci nauczenia się czegoś, lecz na ogół jest mimowolna (incydentalna, przypadkowa).
Jest to jakakolwiek działalność edukacyjna pozostająca poza oficjalnym systemem - czy to prowadzona osobno czy jako element jakiegoś większego przedsięwzięcia - która ma służyć konkretnym odbiorcom i realizować konkretne cele. Jest to proces, który tak naprawdę trwa całe życie, gdzie każda jednostka zdobywa wiedzę, umiejętności i wartości na podstwie codziennych doświadczeń oraz edukacyjnego wpływu swojego otoczenia - od rodziny i sąsiadów, poprzez zakupy, wizyty w bibliotece czy kontakt z mediami.
Cechy społeczne kształtowane poprzez edukację nieformalną:
- odpowiedzialność społeczna i osobista,
- zdolność podejmowania inicjatyw w ramach grupy,
- umiejętność efektywnego porozumiewania się w grupie,
- gotowość do uczciwego zachowania się oraz poszanowania
zasad obowiązujących w grupie,
- dyscyplina i szacunek dla cudzych wartości i poglądów,
- umiejętność podejmowania decyzji w sprawach zarówno
mniej i bardziej ważnych,
- potrzeba kształcenia ustawicznego, wzbogacania wiedzy
i umiejętności.
żródło: http://www.eoe-network.org/tłumaczenie: Anita Lichosik
Współczesny system edukacyjny nie kończy się na szkole formalnej. Dzieci i młodzież, a także dorosły człowiek, w coraz szerszym zakresie uczą się i wychowują pod wpływem oddziaływań szeroko rozu- mianego środowiska nieszkolnego - czyli poza ramami edukacji intencjonalnej organizowanej przez nauczycieli profesjonalnych. W tej nieszkolnej przestrzeni życia ludzkiego tkwi wielki potencjał edukacyjny, który w znacznym stopniu kształtuje postawy i poglądy jednostki i grup społecznych, kształtuje ich doświadczenia i świadomość, wpływa na ich orientację życiową i wybór wartości.
Tak więc szkoła stanowi tylko jedną część składową edukacji globalnej, a na skutek tego, że w pozaszkolnym uczestnictwie społecznym dokonuje się również proces edukacyjny, można mówić o kształceniu i wychowaniu nieszkolnym (równoległym) jako ważnym ogniwie edukacji nieformalnej, która odbywa się poza szkołą, wybiega poza program szkolny i staje się bardziej czuła na zmiany zachodzące w świecie.
Ponadto z wielką mocą kształtują człowieka wszelkie zdarzenia, których doświadcza, zadania jakie stawia sam sobie lub stawiają mu inne osoby i instytucje, działalność jaką podejmuje i ludzie, z którymi się styka nawet przelotnie lub z którymi współdziała. Zachowanie człowieka jest zależne od rzeczywistości, w której uczestniczy.
Edukacja nieszkolna (równoległa) to wielki i bardzo różnorodny obszar instytucji, stowarzyszeń, bodźców i impulsów informacyjnych oraz sytuacji edukacyjnych ogarniających dzieci, młodzież, a także dorosłych, w środowisku pozaszkolnym. Oczywiście nie dotyczy to tylko środków medialnych, ale wszelkiego rodzaju uczenia się okazjonalnego, incydentalnego porzez uczestnictwo w zabawie, w kontaktach z rówieśnikami, w spędzaniu czasu wolnego.
autor: prof. zw. dr hab. Edmunt Trempała
źródło: "Edukacja w dialogu i reformie" pod redakcją Anny Karpińskiej, Wydawnictwo Trans Humana, Białystok 2002
